Hoe beïnvloeden schommelingen in hormoonspiegels de stemming tijdens de perimenopauze?

Twee hormonen gedragen zich onregelmatig tijdens de perimenopauze: estradiol en progesteron. Onderzoek dat hier direct naar keek, heeft gevonden dat het de *variabiliteit* van estradiol is, en het ontbreken van ovulatoire progesteronspiegels, die verband houden met depressieve symptomen — niet de opvliegers die vaak bij de overgang horen. Een klein onderzoek naar een hormonale behandeling vond ook verbeteringen in verschillende stemmingssymptomen, hoewel het bewijs hier nog jong en beperkt van omvang is.

Wat het onderzoek vond over estradiol en progesteron

Een cohortonderzoek onder 50 onbehandelde perimenopauzale vrouwen met milde tot matige depressieve symptomen volgde estradiol, progesteron en stemming wekelijks gedurende acht weken (cohortonderzoek, 2020). Vrijwel alle vrouwen (90%) hadden fluctuerende estradiolspiegels, en net iets meer dan de helft had progesteronspiegels die consistent waren met ovulatie. Grotere estradiolveranderlijkheid was geassocieerd met hogere scores voor depressieve symptomen, en het ontbreken van ovulatoir progesteron was ook gerelateerd aan meer depressieve symptomen. Dit bleef gelden zelfs na rekening te houden met lichaamsmassakindex, voorgeschiedenis van depressie en stressvolle levensgebeurtenissen. Opmerkelijk was dat de frequentie van vasomotorische symptomen — opvliegers en nachtelijke zweetaanvallen — in dit onderzoek niet onafhankelijk geassocieerd was met stemming. De auteurs beschrijven dit als bewijs dat stemmingsinstabiliteit in de perimenopauze aansluit bij de onderliggende hormonale onregelmatigheid zelf, waarbij zowel estradiol als progesteron betrokken zijn, in plaats van een bijwerking van opvliegers te zijn. Als je benieuwd bent hoe deze twee hormonen verschillen in wat zij doen en hoe zij therapeutisch worden gebruikt, het verschil tussen estradiol- en progesteronhormontherapie wordt afzonderlijk behandeld.

Behandelt het behandelen van de hormonen ook de stemmingssymptomen?

Eén klein open-label pilotstudie testte een gecombineerde oestrogeen- en bazedoxifeenbehandeling (een weefselselectief oestrogeencomplex) in 10 perimenopauzale vrouwen gedurende drie weken (klinische proef, 2025). Naast een afname van menopauzale symptomen verbeterden ook verschillende domeinen van depressieve symptomen, waaronder laag stemming, verlies van interesse, prikkelbaarheid en slapeloosheid. De onderzoekers stellen dat deze behandelbenadering een manier kan bieden om stemmingsproblemen aan te pakken zonder hetzelfde risicoprofiel als standaard hormonale therapieën, maar ze benadrukken ook duidelijk dat verder onderzoek nodig is, met name om te begrijpen hoe dit samenhangt met estradiolvarabiliteit zelf. Met slechts 10 deelnemers en zonder placebocontrole is dit een voorlopige aanwijzing in plaats van een vast gegeven.

Hoe zit het met de fysieke symptomen — beïnvloeden hittevlagen de stemming indirect?

De cohortonderzoek hierboven vond geen onafhankelijke koppeling tussen vasomotorische symptoomfrequentie en depressieve symptomen zodra hormonale variabiliteit in aanmerking werd genomen (cohortonderzoek, 2020). Afzonderlijk heeft een reeks gecontroleerde trials onderzocht of hittevlagen het autonome zenuwstelsel van het lichaam verstoren — het stelsel dat hartslag en stressreacties reguleert — als mogelijk mechanisme dat fysieke symptomen verbindt met hoe een vrouw zich voelt. Deze trials, uitgevoerd bij postmenopauzale vrouwen, constateerden over het algemeen dat hittevlagen niet samenhingen met betekenisvolle veranderingen in hartslagvariabiliteit, en dat hormonale therapie inconsistente of minimale effecten op deze metingen had () gerandomiseerd onderzoek, 2013, gecontroleerde studie, 2012, gecontroleerde trial, 1999). Eén hiervan vond wel dat oraal oestrogeen gecombineerd met een progestageen hartslagvariabiliteit meer verminderde dan transdermaal oestrogeen, en was gekoppeld aan meer onregelmatige hartslagen bij vrouwen met hittevlagen (gecontroleerde studie, 2012), hoewel deze trial cardiale autonome functies mat in plaats van stemming direct. Samen beschouwd ondersteunt deze verzameling werk niet dat hittevlagen via verstoorde autonome functies op stemming inwerken, althans niet zoals gemeten in deze onderzoeken. Lezers geïnteresseerd in het hittevlaagaspect hiervan apart kunnen zien of hartritmepatronen hittevlagen kunnen voorspellen.

Waar dit de vraag achterlaat

De duidelijkste bevinding in het archief is dat hormonale onregelmatigheden — met name estradiolfluctuaties en afwezigheid van ovulatorisch progesteron — samenhangen met depressieve symptomen tijdens perimenopauze, onafhankelijk van de frequentie van opvliegers, eerdere depressiegeschiedenis of stress (cohortonderzoek, 2020). Een behandeling gericht op stabilisatie van hormonale blootstelling liet vroege verbetering van stemmingssymptomen zien in een zeer klein onderzoek (klinische proef, 2025). Bewijs dat opvliegers via veranderingen in het autonome zenuwstelsel met stemming verbonden zijn, was zo niet negatief dan toch niet overtuigend in verschillende onderzoeken () gerandomiseerd onderzoek, 2013, gecontroleerde studie, 2012, gecontroleerde trial, 1999, gecontroleerd onderzoek, 2001).

Wat het archief niet beantwoordt is het mechanisme waardoor hormonale variabiliteit stemmingsregulerend hersenweefsel zou kunnen beïnvloeden, of sommige vrouwen gevoeliger zijn voor deze schommelingen dan anderen, of hoe lang deze effecten aanhouden naarmate de overgang vordert. Het gaat ook niet in op hoe stemmingsveranderingen tijdens perimenopauze samenhangen met het dagelijks functioneren op het werk, hoewel die vraag apart wordt onderzocht. Voor een breder beeld van de hormonale kant van deze overgang, de archief menopauze en hormonen verzamelt gerelateerde studies bij elkaar. Gerelateerde vragen — zoals of abrupt stoppen met oestrogeen depressie kan triggeren — liggen dicht bij deze vraag maar berusten op ander bewijs en worden apart behandeld.