Wat is het beste medicijn voor langdurige slapeloosheid?

Er is geen enkel medicijn dat uitsluit als het beste voor langdurige slapeloosheid. De twee grote vergelijkingen van slapeloosheidsmiddelen die hier beschikbaar zijn, vonden dat eszopicloon en lemborexant een gunstiger evenwicht tussen voordelen en verdraagbaarheid hadden dan andere opties op langere termijn, maar ook deze hadden voorbehouden — eszopicloon was gekoppeld aan een opmerkelijk aantal bijwerkingen, en het veiligheidsperspectief voor lemborexant was niet opgehelderd. Verschillende andere medicijnen, waaronder benzodiazepinen, daridorexant, suvorexant en trazodone, werden gerapporteerd als effectief maar met minder zekere langetermijngegevens.

Wat de medicijnvergelijkingen eigenlijk vonden

Een systematische review en netwerkmetaanalyse van 170 trials met bijna 48.000 deelnemers vergeleken farmacologische behandelingen voor insomnia bij zowel acute als langdurig gebruik (systematisch overzicht, 2022). Voor kortetermijnbehandeling presteerden verschillende geneesmiddelklassen — benzodiazepinen, doxylamine, eszopiclone, lemborexant, seltorexant, zolpidem en zopiclone — beter dan placebo. Maar veel minder geneesmiddelen hadden gegevens die zich uitstrekten over langdurig gebruik. Van degenen die dat wel hadden, waren eszopiclone en lemborexant effectiever dan placebo, en eszopiclone presteerde ook beter dan ramelteon en zolpidem. De zekerheid achter deze langetermijnbevindingen werd als zeer laag ingeschat, wat betekent dat de resultaten kunnen veranderen naarmate meer bewijs beschikbaar komt.

Een tweede, afzonderlijke netwerkmetaanalyse van 153 onderzoeken met meer dan 46.000 deelnemers (systematisch overzicht, 2023) keek naar effectiviteit over medicijnklassen heen, in plaats van specifiek naar langdurig gebruik. Het vond dat non-benzodiazepines, bepaalde antidepressiva en orexinereceptorantagonisten de totale slaapduur vergeleken met placebo verbeterden, waarbij doxepine, almorexant, suvorexant en lemborexant opvielen door een combinatie van effectiviteit en verdraagbaarheid. De auteurs van deze studie merken op dat de juiste keuze afhangt van welk insomniasymptoom het meest lastig is — moeite met inslapen, doorslapen of te vroeg wakker worden — en van hoe goed iemand een bepaald medicijn verdraagt, in plaats van dat er één universeel antwoord is.

Wat "langdurig" eigenlijk betekent in dit bewijs

Het is vermeldenswaard dat de meeste onderzoeken naar slaapmiddelen kort van duur zijn. Het Lancet-review (systematisch overzicht, 2022is ongebruikelijk omdat het acute resultaten überhaupt afzonderlijk van langetermijnresultaten onderscheidt, en zelfs dan is het aantal geneesmiddelen met echte langetermijntrialgegevens klein. Waar langetermijngegevens beschikbaar waren, werd de zekerheid van het bewijs consequent als zeer laag beoordeeld. Dit is een lacune in het bewijs zelf, niet een fout in hoe de onderzoeken werden gelezen — het weerspiegelt hoe insulomniatrials typisch zijn ontworpen en gefinancierd.

Bijwerkingen en stopzetten met behandeling

Beide geneesmiddelbeoordelingen hebben niet alleen bijgehouden of mensen beter sliepen, maar ook of ze de behandeling voortzetten en wat er gebeurde als ze dat niet deden. Zopiclone en zolpidem veroorzaakten dat meer mensen de behandeling stopzetten vanwege bijwerkingen dan placebo. Zopiclone had met name een hoger stoptarief dan eszopiclone, daridorexant en suvorexant. Langwerkende en intermediair werkende benzodiazepinen en eszopiclone hadden minder totale stopzettingen dan ramelteon, maar zolpidem toonde op lange termijn nog steeds een hoger tarief van bijwerking-gerelateerde stopzettingen dan placebo. Dit zegt niets over hoe een individu zal reageren — alleen hoe groepen proefdeelnemers dat gemiddeld deden.

De archiefpagina's pagina over of slaapmiddelen veilig zijn voor oudere vrouwen gaat dieper in op wat specifiek over deze leeftijdsgroep bekend is, waar de geneesmiddelproeven die hier zijn samengevat niet in detail op hebben gefocust.

Wat zijn niet-medicijngebonden benaderingen

Geen van de geneesmiddelpijnproeven in dit archief vergeleken medicatie rechtstreeks met cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid in dezelfde onderzoeken, dus een directe vergelijking van werkzaamheid tussen de twee benaderingen kan niet uit hetgeen hier is opgeslagen worden afgeleid. Afzonderlijke beoordelingen van niet-medicijngebonden benaderingen voor slaap bestaan in het archief, waaronder een blik op wat CBT voor slapeloosheid eigenlijk inhoudt en een breder overzicht van niet-farmacologische behandelingen voor slapeloosheid. Een beoordeling van via telenetwerkgeneeskunde afgeleverde CBT-I (systematisch overzicht, 2022) bleek een positief effect op chronische insomnia te hebben in de geanalyseerde onderzoeken, soms beter dan face-to-face behandeling, hoewel de meta-analyse zelf op slechts twee onderzoeken was gebaseerd, wat de gewichtigheid van deze specifieke vergelijking beperkt.

Als angst, stemmingsstoornissen of bloedsuiker een rol spelen

Insomnia komt zelden in isolatie voor. Als er ook sprake is van lage stemming of angst, gaat het antwoord van het archief op of behandeling van insomnia helpt tegen angst of depressie dat deze overlap rechtstreeks aan. Een apart onderzoek hier (systematisch overzicht, 2025) toonde aan dat niet-medicamenteuze slaapinterventies — cognitieve gedragstherapie voor insomnia en slaapiëge-aanpakken — waren geassocieerd met een verlaging van HbA1c, een maatstaf voor langetermijnbloedsuikerniveaus, met name bij mensen met type 2 diabetes; dit zegt iets over wat verbetering van slaap breder zou kunnen doen, hoewel het ons niet vertelt of medicijnen hetzelfde effect zouden opleveren, aangezien medicamenteuze behandelingen niet het onderwerp van die analyse waren.

Wat het archief niet bevat

Er zijn geen studies hier die specifiek gericht zijn op de behandeling van insomnia bij vrouwen boven de veertig, dus op basis van dit bewijs kan niets gezegd worden over hoe slaapveranderingen gerelateerd aan menopauze de medicijnkeuze of respons kunnen beïnvloeden. De onderzoeken rapporteren ook geen aparte resultaten per geslacht of leeftijdsgroep in de aangeboden samenvattingen, dus eventuele verschillen in hoe deze medicijnen presteren bij vrouwen in de midlife versus de bredere onderzoekspopulatie worden gewoon niet behandeld door wat hier aanwezig is. Langetermijnveiligheidsgegevens — buiten de onderzoeksperioden zelf, die meestal weken tot maanden zijn — is ook iets waar deze reviews niet over kunnen spreken; wat "lange termijn" betekent in een onderzoek en wat het betekent in iemands leven zijn niet dezelfde tijdsduur. Voor een breder beeld van hoe slaap met andere systemen in het lichaam verbonden is, bevat de Slaap, energie en de hersenen gedeelte van het archief wat aanwezig is op gerelateerde vragen.