Waarvoor wordt medroxyprogesteronacetaat gebruikt in menopauzetherapie?

Medroxyprogesteronacetat (vaak afgekort tot MPA) is een synthetisch progestageen. In menopausezorg is de belangrijkste rol ervan in de hier uitgevoerde onderzoeken om samen met estrogeen te worden gebruikt, zodat het baarmoederslijmvlies wordt beschermd bij vrouwen die nog een baarmoeder hebben, terwijl de combinatie ook opvliegers, nachtelijke zweetaanvallen en enkele slaapstoornissen vermindert. Een hoge enkele dosis is ook afzonderlijk getest, direct tegen opvliegers, onafhankelijk van enige estrogenencombinatie.

Waarom het aan estrogeen wordt toegevoegd

De meeste onderzoeken in dit archief gebruikten MPA als partnermedicijn bij geconjugeerde paardenestrogenen, niet als alleenstaande behandeling. In de Women's Health Initiative namen 8.506 vrouwen met een intact baarmoeder dagelijks 0,625 mg geconjugeerde estrogenen plus 2,5 mg medroxyprogesteronacetaat, vergeleken met placebo, en de levenskwaliteit werd gedurende één en drie jaar gevolgd (gecontroleerd onderzoek, 2003). In de HERS-studie werd dezelfde combinatie getest bij 2.763 vrouwen die allemaal coronairarterieziekte hadden, opnieuw met een intact baarmoeder (gerandomiseerde gecontroleerde studie, 2002, gecontroleerd onderzoek, 2003, gerandomiseerde onderzoeken, 2019). Het patroon in deze onderzoeken is consistent: MPA wordt meestal niet alleen voorgeschreven voor klimakterische klachten — het wordt samen met estrogeen voorgeschreven, specifiek omdat ongeblokt estrogeen kan leiden tot verdikking van het baarmoederslijmvlies, en het progestine is daar om dat onder controle te houden.

Wat ervan gevonden werd voor symptomen

In HERS rapporteerden vrouwen die estrogeen plus MPA kregen minder frequent opvliegers, minder slaapproblemen en minder vaginale droogheid dan degenen die placebo kregen, hoewel zij ook meer vaginaal vocht, genitale irritatie, baarmoederbloedingen en borstsymptomen rapporteerden — borstsymptomen en bloedingen namen beide duidelijk af in het vierde gebruiksjaar (gecontroleerd onderzoek, 2003Een lagere dosering van dezelfde estrogeen/MPA-combinatie werd in het Women's HOPE-onderzoek op verschillende dosiseringen getest bij 2.673 vrouwen, opnieuw met vasomotore symptomen, vaginale atrofie en beendichtheid als uitkomsten, en lichaamsgewicht of body mass index leken niet van invloed op hoe goed de combinatie werkte (gerandomiseerde gecontroleerde studie, 2004Eén onderzoek keek naar een vergelijkbare combinatie — estrogeen gekoppeld aan bazedoxifeen in plaats van MPA — en sloot een CE/MPA-arm in om lipide- en stollingseffecten te vergelijken; hier zag de CE/MPA-groep stijgingen in HDL-cholesterol maar ook in triglyceriden, samen met kleine effecten op aan stolling gerelateerde markers (gecontroleerde studie, 2016). Een gerelateerde analyse met dezelfde trialgegevens bleek dat verbeteringen in slaap met hormonaaltherapie grotendeels werden verklaard door verbetering in het opvliegers zelf, in elk geval bij vrouwen wier vasomotore symptomen meer uitgesproken waren (gecontroleerd onderzoek, 2014). Voor meer informatie over hoe lang deze opvliegers-symptomen over het algemeen van zelf aanhouden, de pagina opvliegers duur behandelt dat apart.

MPA alleen gebruikt, zonder estrogeen

Een trial testte een enkele hoge dosis intramusculaire MPA tegen dagelijkse orale venlafaxine, een antidepressivum dat soms off-label wordt gebruikt voor opvliegers, bij 109 vrouwen per groep. Opvliegers-scores daalden met 79% in de MPA-groep vergeleken met 55% in de venlafaxine-groep over zes weken, en MPA werd in deze trial als beter verdragen gerapporteerd (gecontroleerd onderzoek, 2006). Een aparte, kleinere trial gaf 5 mg orale MPA dagelijks gedurende 30 dagen en gebruikte Doppler-echo om naar bloedstroming in de slagaders van het oog te kijken, en vond verhoogde vasculaire weerstand in de oftalmische en centrale netvliesarteriën na behandeling vergeleken met placebo — de auteurs beschreven dit als een nieuwe bevinding die verder onderzoek nodig heeft () gerandomiseerd onderzoek, 2013).

Wat de trials zeggen over effecten op hart en bloeddruk

De HERS-gegevens keken ook of opvliegers aan het begin van de trial veranderden hoe estrogeen-plus-MPA het risico op hartziekte beïnvloedde. Bij vrouwen die aan het begin hinderlijke opvliegers hadden, was de hormonencombinatie gekoppeld aan een grote toename in coronaire hartziektebeurtenissen in het eerste jaar vergeleken met placebo; bij vrouwen zonder opvliegers aan het begin werd geen dergelijke toename in eerstejaarrisico gezien (gerandomiseerde onderzoeken, 2019). Een ander onderzoek, waarbij verschillende vormen van estrogeen met of zonder MPA werden gebruikt, toonde aan dat bloeddrukveranderingen ook afhandelij waren van of een vrouw aanvankelijk significante hete opvliegingen had, en verschilden afhankelijk van of estrogeen als tablet of transdermaal werd gegeven (gerandomiseerde gecontroleerde studie, 2010). Lezers die nieuwsgierig zijn hoe hete opvliegingen en hartrisico breder samenhangen, kunnen de speciale pagina over hete opvliegingen en hartziekte raadplegen, en het bredere beeld past in het archief menopauze en hormonen.

Hoe het zich verhoudt tot andere geteste opties

Het archief bevat twee onderzoeken waarin hormoonbenaderings worden vergeleken met niet-hormonale of kruidenbehandeling. Een onderzoek naar Heyan Kuntai Capsule, een Chinese kruidenpreparaat, tegen geconjugeerd estrogeen met of zonder MPA bij 390 perimenopauzale vrouwen toonde aan dat beide benaderingen symptoomscore's verlaagden, waarbij hormoontherapie ietwat beter was voor hete opvliegingen specifiek, maar de kruidenoptie minder bijwerkingen vertoonde (gerandomiseerde trial, 2018). Een cohosh-nigrum-onderzoek dat een CE/MPA-arm als een van vijf behandelingsgroepen bevatte, vond geen betekenisvol verschil tussen de kruidenpreparaten en placebo op cholesterol, glucose, insuline of fibrinogeen, hoewel dit onderzoek was ontworpen om de kruidenbehandelingen in plaats van MPA zelf te testen (gecontroleerde studie, 2007).

Wat wordt hier niet beantwoord

De beschikbare samenvattingen beschrijven MPA's effecten op stemming of cognitie niet in detail voorbij de hierboven gerapporteerde kwaliteit-van-leven-maatregelen, en geen van deze onderzoeken behandelt depressiebehandeling direct — die vraag wordt afzonderlijk besproken op de richtlijnen voor menopauzale depressie-pagina. De retinale-slagader-bevinding werd door de eigen auteurs als voorlopig aangemerkt. En geen van de studies hier rapporteren over resultaten op langere termijn voorbij de beschreven drieënnegen-jaarsvensters, dus wat er gebeurt met MPA-gebruik over langere periodes is iets waarover dit archief nog niet kan spreken.