Welke slaapgeneesmiddelen werken het best en zijn het veiligst?

Grote vergelijkingen van slaapstoornis-geneesmiddelen tonen aan dat verschillende klassen het slaap beter verbeteren dan placebo, maar ze brengen niet allemaal dezelfde risico's mee. Orexine-receptorantagonisten (geneesmiddelen zoals lemborexant, daridorexant en suvorexant) presteren over het algemeen goed qua effect en verdraagbaarheid, terwijl benzodiazepines en Z-drugs (zolpidem, zopiclone) werkzaam zijn maar een hoger percentage bijwerkingen en uitval met zich meebrengen, vooral bij voortgezet gebruik. Melatonine toont in deze gepoolde onderzoeken een kleiner effect bij volwassenen over het algemeen.

Wat de grootste vergelijkingen hebben aangetoond

Een groot netwerk meta-analyse met 170 trials en bijna 48.000 deelnemers (systematisch overzicht, 2022) vergeleek 36 verschillende insomniagebeuren voor zowel korte- als langdurig gebruik. Voor korte termijn behandeling presteerden benzodiazepinen, doxylamine, eszopiclone, lemborexant, seltorexant, zolpidem en zopiclone allemaal beter dan placebo op beoordelingen van slaapkwaliteit. Zopiclone en zolpidem veroorzaakten echter meer uitval van deelnemers vanwege bijwerkingen dan placebo deed, en zopiclone veroorzaakte meer uitval dan eszopiclone, daridorexant of suvorexant. Voor langdurige behandeling waren eszopiclone en lemborexant de twee middelen die efectiever waren dan placebo, hoewel de studie opmerkte dat eszopiclone aanzienlijke bijwerkingen zou kunnen veroorzaken en dat veiligheidsgegevens over lemborexant niet conclusief genoeg waren om de vraag op beide manieren op te lossen. Doxepine, seltorexant en zaleplon werden beschreven als goed verdraagd, maar het bewijs over hoe goed ze werkten was te beperkt voor stellige conclusies.

Een tweede netwerkmetaanalyse van 153 onderzoeken en meer dan 46.000 deelnemers (systematisch overzicht, 2023) toonde een grotendeels vergelijkbaar beeld: niet-benzodiazepines, bepaalde antidepressiva (zoals doxepine) en orexinereceptorantagonisten (inclusief suvorexant en lemborexant) verbeterden de totale slaaptijd, waarbij doxepine, almorexant, suvorexant en lemborexant opvielen door een redelijke balans tussen effect en vertraaagbaarheid. Een derde review van 69 onderzoeken en meer dan 17.000 mensen (systematisch overzicht, 2023) plaatste orexinereceptorantagonisten als de sterkste performers op verschillende slaapmetingen, voor Z-drugs, waarbij lemborexant en daridorexant specifiek aantoonden placebo te verslaan terwijl goede vertraaagbaarheid behouden bleef. Deze review merkte ook op dat de langdurige bijwerkingen van alle bestudeerde medicijnklassen onduidelijk blijven.

Een vierde netwerkmetaanalyse (systematisch overzicht, 2022), met 111 onderzoeken en bijna 26.000 deelnemers, sorteerde zeven medicijnencategorieën op leeftijdsgroep en vond dat oroximereceptorantagonisten werkten bij korte en lange termijngebruik, bij volwassenen en bij ouderen, terwijl benzodiazepines hielpen bij het onderhouden van slaap maar gepaard gingen met bijwerkingen ernstig genoeg dat de auteurs voorstelden hun gebruik te verminderen, vooral bij ouderen. Melatonine had in deze analyse weinig effect bij volwassenen maar enigszins meer effect bij ouderen.

Wat verandert voor vrouwen na midlife en ouderen

Een systematisch overzicht gericht specifiek op Z-drugs bij mensen ouder dan 65 (systematisch overzicht, 2022), 18 onderzoeken) vond dat deze medicijnen in korte onderzoeken ongeveer even goed werkten als, of beter dan, placebo of andere behandelingen, met goed korte-termijnveiligheid. Maar in langere observationele onderzoeken verhoogde Z-druggebruik het risico op vallen en fracturen aanzienlijk in vergelijking met geen behandeling of melatonine-achtige medicijnen. De auteurs van het overzicht beschrijven dit val- en fractuurrisico als de belangrijkste reden om lang termijngebruik bij ouderen opnieuw te overwegen, terwijl zij ook opmerken dat de algemene bewijsgrondslag dun was.

Een afzonderlijk overzicht van alternatieven voor benzodiazepines en Z-drugs bij mensen ouder dan 65 (systematische review, 2020), gebaseerd op 24 studies) vond geen duidelijk voordeel van melatonine, paroxetine, diphenhydramine, tiagabine of valeriaan voor slaap in deze leeftijdsgroep. Ramelteon verbeterde licht de tijd om in slaap te vallen. Doxepine gaf een aanhoudende verbetering van slaap met een bijwerkingenprofiel vergelijkbaar met placebo, en een enkele studie naar suvorexant toonde verbeterde slaapcontinuïteit met alleen milde bijwerkingen. De reviewauteurs beschrijven deze drie — suvorexant, doxepine en mogelijk ramelteon — als de meer veelbelovende opties in deze leeftijdsgroep, terwijl zij benadrukken dat het bewijs over het geheel beperkt was. Vragen specifiek over oudere vrouwen en langetermijnveiligheid worden verder onderzocht op zijn slaapmiddelen veilig voor oudere vrouwen.

Voor mensen met dementie specifiek vond een Cochrane-review van negen trials (systematische review, 2020) laag-zekerheidsbewijs dat melatonine (tot aan de geteste doses) weinig of geen effect had op slaap bij de ziekte van Alzheimer, terwijl trazodone enige verbetering in totale slaaptijd en slaapefficiëntie toonde in één kleine trial bij mensen met matig tot ernstig Alzheimer. Gegevens over orexineantagonisten bij dementie waren beperkt tot twee trials en lieten ook geen sterke conclusies toe.

Waar niet-farmacologische opties en zachtere stoffen passen

Een kleine vergelijkende trial (gecontroleerd onderzoek, 2000), 75 deelnemers) vond dat valeriaan-wortelextract ongeveer even goed werkte als de benzodiazepine oxazepam voor slaapkwaliteit over vier weken, met een gunstiger bijwerkingenprofiel, hoewel de auteurs om een grotere trial vroegen om dit te bevestigen. Een oudere trial (gecontroleerd onderzoek, 1995) vond dat niet-farmacologische benaderingen — slaapmatiging, beweging en met name lichttherapie — meetbare verbetering brachten bij mensen met langdurige insomnia die recent geen slaapmiddelen hadden gebruikt. Deze niet-farmacologische routes worden meer gedetailleerd behandeld op welke niet-medicijnbehandelingen het best werken voor slapeloosheid en wat omvat CBT voor slapeloosheid eigenlijk. Een Duitse observationale studie met 64 mensen gedurende een gefaseerd medicijnenschema (cohortonderzoek, 2025) vond dat starten met mildere opties zoals L-tryptofaan of melatonine genoeg was voor een aanzienlijk aandeel van de patiënten, terwijl anderen moesten overstappen naar antidepressiva, orexineantagonisten of combinatietherapieën over maanden. Een Italiaans onderzoek in de eerstelijnszorg onder 748 mensen ouder dan 50 jaar (cohortonderzoek, 2022) vond insomnia in iets meer dan de helft van de patiënten, vaak behandeld met benzodiazepines, Z-drugs, antidepressiva of verlengde-vrijstellingsmelatonine, vaak samen met angst, depressie of cardiovasculaire aandoeningen — een herinnering dat slaapproblemen in deze leeftijdsgroep zelden alleen komen, een link die wordt onderzocht op helpt het behandelen van slapeloosheid als ik ook angst of depressie heb.

Een kleine trial (gerandomiseerd onderzoek, 2020), 62 deelnemers) testte een niet-farmacologische hersenestimulatie-techniek (transcraniële alternerende stroomstimulatie) tegen een sham-versie en vond hogere antwoordpercentages in de actieve groep zonder gerapporteerde bijwerkingen, hoewel dit nog steeds een enkele trial is.

Wat nog onbekend is

In deze reviews benadrukken de auteurs herhaaldelijk dat langetermijnbijwerkingen — voorbij enkele maanden — slecht bestudeerd zijn voor de meeste medicijnklassen, inclusief de nieuwere orexineantagonisten. Veiligheidsgegevens over lemborexant werden specifiek beschreven als niet-conclusief in de grootste review. Bewijs over doxepine, seltorexant, zaleplon en valeriaan wordt beschreven als te schaars voor vaste conclusies, ondanks veelbelovende vroege signalen. Langetermijnafhankelijkheidsrisico met Z-drugs is evenmin goed bestudeerd. Voor een volledig beeld van wat wordt overwogen voor voortdurend, in plaats van korttermijn, gebruik, zie wat is het beste medicijn voor chronische slapeloosheid, en de bredere verzameling op Slaap, energie en de hersenen.