'Atrofisch telogen effluvium' van cytostatica en een gerandomiseerde gecontroleerde studie naar het mogelijke beschermende effect van pretreatment met een topicale vitamine D-analoog bij mensen.

ACHTERGROND: Haaruitval door cytotoxische geneesmiddelen wordt klassiek toegeschreven aan het verlies van gebroken haren (anaageen effluvium). Telogeen haaruitval is ook beschreven, maar sommige auteurs hebben elk effect op de haarcyclus ontkend. Er zijn tegenstrijdige berichten over een beschermend effect van voorbehandeling met een vitamine D-analoog op door cytotoxische geneesmiddelen veroorzaakte haaruitval bij knaagdieren. DOELSTELLINGEN: Het onderzoeken van het proces van cytotoxische haaruitval en enig beschermend effect op het haar van voorbehandeling met topicale calcipotriol. METHODEN: Borstkankerpatiënten die cicli chemotherapie met cyclofoshamide 600 mg m(-2), methotrexaat 40 mg m(-2) en 5-fluorouracil 600 mg m(-2) zouden ondergaan, werden geworven en gerandomiseerd om calcipotriol scalpoplossing 50 microg mL(-1) of vehicle te ontvangen. De oplossing werd twee keer daags aangebracht vanaf 4 dagen voor chemotherapie en voortgezet gedurende 14 dagen in elke behandelingscyclus. Uitgeval, uitgetrokken en afgesneden haren werden bemonsterd. Absolute uitvalpercentages, het aandeel belangrijke haartypen, de aanwezigheid van proximale veranderingen in de haarschacht, hergroei (met behulp van de nieuwe anaageen haartelling) en haardichtheid werden beoordeeld. RESULTATEN: Tien patiënten die calcipotriol ontvingen en 14 die vehicle ontvingen, voltooiden drie behandelingscycli en negen uit beide groepen voltooiden zes cycli. Er was geen aantoonbaar effect van calcipotriol op het aandeel patiënten met minimale haaruitval door chemotherapie, uitvalpercentages, uitgeplucte telogeen en gebroken haartellingen, de morfologie van uitgeval en uitgeplucte haar, haarhergroei of haardichtheid. Door de resultaten van de behandelingsgroepen te combineren, was er een grote variatie in de impact van chemotherapie op haaruitval, van volledig verlies in vijf patiënten tot geen duidelijk verlies in vijf. Uitgezonderd de laatste, tijdens chemotherapie uitgeval telogeen haren (gemiddeld 81% van uitgeval haren) overheerst boven gebroken (12%) en anaageen haren (6%) (P = 0,0002). De belangrijkste pathologische verandering was proximale haarschachtverdunning, basisgemiddelde 3% van uitgeval haren stijgend tot 48% (P = 0,0005) tijdens behandeling, en er was een gevolgen daling van normale telogeen haren, basisgemiddelde 98% van alle telogeen haren dalend tot 55% (P = 0,0005) tijdens behandeling. De pathologische verdunde telogeen haren hadden normale of kleine, soms zeer kleine, bollen. Breking van haren met zeer kleine bollen produceerde typische 'uitroeptekenhaartjes'. CONCLUSIES: De kardinale effecten van cytotoxische geneesmiddelen die in deze studie werden gevonden, waren verdunning van de proximale haarschacht en voortijdige ingang van de follikel in telogeen, in strijd met de conventionele opvatting dat aangetaste haarvlokken in anaageen blijven. Dit resulteerde in een effluvium van een mengsel van verdunde telogeen haren en gebroken haren. Omdat ingang in telogeen een integrerend onderdeel van het proces is, kan cytotoxische haaruitval worden beschouwd als een variant van het conventionele 'telogeen effluvium' en we stellen de term 'atrofische telogeen effluvium' voor. Er was geen duidelijk beschermend effect op de haaruitval van voorafgaande behandeling met topicale calcipotriol.