Beïnvloedt spironolacton de botdichtheid?

Kort antwoord: de onderzoeken in dit archief tonen niet aan dat spironolacton de botverdichtheid verlaagt. In één onderzoek leek het de botverdichtheid te beschermen in een situatie waarin anders botverlies zou optreden, en in een ander maakte het geen verschil toen het werd gecombineerd met de anticonceptiepil. Er is hier geen onderzoek dat aantoont dat spironolacton op zichzelf botverlies veroorzaakt.

Wat het directe bewijs aantoont

Één gecontroleerde studie keek naar deze vraag rechtstreeks, hoewel niet in een eenvoudige setting. Het volgde 41 vrouwen met polycysteus ovariumsyndroom (PCOS) die een GnRH-agonist kregen, een medicijn dat de productie van ovariumhormonen onderdrukt en bekend staat om het verminderen van botminerraaldichtheid als bijwerking. Sommige van deze vrouwen kregen alleen de GnRH-agonist, sommigen met spironolacton toegevoegd, en sommigen met een ander anti-androgeen, flutamide, toegevoegd. Na zes maanden was de botminerraaldichtheid gedaald op de wervelkolom, femurhals en Ward's triangle bij de vrouwen die alleen de GnRH-agonist gebruikten en bij degenen met de GnRH-agonist plus flutamide. De groep die de GnRH-agonist plus spironolacton kreeg, vertoonde zo'n daling niet — hun botdichtheid bleef dicht bij de uitgangslijn (gecontroleerde trial, 1999De studie stelde niet vast waarom dit gebeurde; de auteurs beschreven het mechanisme als nog onduidelijk.

Een tweede onderzoek keek naar spironolacton in een meer alledaagse combinatie uit de praktijk: naast de anticonceptiepil. Tweeëntwintig vrouwen met hyperandrogenisme gebruikten alleen een oestrogeen-progestinapil, en eenentwintig gebruikten dezelfde pil plus spironolacton, gedurende twaalf maanden. De botmineraaldichtheid werd voor en na gemeten. Er was geen betekenisvol verschil tussen de twee groepen, en ook geen significant verschil in markers van botmetabolisme. De auteurs concludeerden dat het toevoegen van spironolacton aan dit pilschema in de gebruikte dosering geen invloed had op de botdichtheid, maar de symptomen van hirsutisme wel verbeterde (gecontroleerd onderzoek, 2001).

Wat dit wel en niet ons vertelt

Deze twee onderzoeken samen wijzen erop dat spironolacton geen botverlies veroorzaakt. In de eerste bleek het het botverlies te voorkomen dat een ander antiandrogeen (flutamide) niet voorkwam, onder omstandigheden van hormoonsuppressie. In de tweede maakte het geen meetbaar verschil voor de botdichtheid toen het aan een standaard anticonceptieschema werd toegevoegd. Geen van beide onderzoeken testte echter spironolacton als monotherapie bij vrouwen die niet ook een GnRH-agonist of de pil gebruikten, gedurende een langere periode. Het archief bevat geen grootschalig of langdurig onderzoek naar het effect van spironolacton op botdichtheid als monotherapie, dus wat er over jaren gebeurt, of bij vrouwen voorbij de menopauze die geen hormonale anticonceptie gebruiken, blijft hier onbeantwoord.

Hoe dit aansluit bij waar spironolacton voor wordt gebruikt

Deze botonderzoeken werden beide uitgevoerd bij vrouwen die werden behandeld voor androgeen-gerelateerde symptomen — hirsutisme en PCOS-gerelateerde hormonale patronen — wat dezelfde populatie is die elders in dit archief aan bod komt. Als je spironolacton afweegt tegen overmatige haargroei, de pagina over of spironolacton helpt tegen overmatig gezichts- of lichaamshaar behandelt het bewijs voor dat specifieke effect, en de vraag over het gebruik ervan gedurende maanden of jaren wordt afzonderlijk besproken op is spironolacton veilig om langdurig te gebruiken tegen overmatige haargroei. Geen van beide botonderzoeken hier rapporteert over hoe lang vrouwen redelijkerwijs op het medicijn zouden kunnen blijven, dus die langetermijnveiligheidsvraag en de vraag naar botdichtheid zijn, hoewel gerelateerd, niet hetzelfde bewijs.

Het is ook de moeite waard op te merken dat beide botonderzoeken spironolacton combineerden met iets anders — een GnRH-agonist in het ene geval, de anticonceptiepil in het andere — in plaats van spironolacton dat alleen wordt genomen zonder andere hormonale behandeling. Spironolacton combineren met de pil is zelf al een veel voorkomende aanpak voor overmatige haargroei, en het archief kijkt afzonderlijk of die combinatie beter werkt dan spironolacton alleen, op de pagina over anticonceptiepillen plus spironolacton. Lezers die willen weten hoe spironolacton zich verhoudt tot andere opties voor PCOS-symptomen in het algemeen, kunnen ook de pagina over spironolacton versus metformine voor PCOS.

Wat we nog niet weten

De twee studies hier beantwoorden een vrij beperkte vraag: wat gebeurt er met de botdichtheid over ongeveer zes tot twaalf maanden wanneer spironolacton wordt toegevoegd aan een GnRH-agonist of aan de anticonceptiepil, bij vrouwen met PCOS of hyperandrogenie. Geen van beide studies volgde vrouwen jarenlang op, geen van beide includeerde vrouwen na de menopauze, en geen van beide testtte spironolacton dat volledig alleen werd gegeven zonder een ander hormonaal medicijn ernaast. Het voorgestelde botbeschermende mechanisme in de GnRH-agonist-studie werd door de auteurs zelf als onverklaard aangemerkt. Dus hoewel niets in dit archief erop wijst dat spironolacton de botdichtheid schaadt, is het bewijs beperkt tot deze twee specifieke situaties, en een breder, langer termijnperspectief is hier niet beschikbaar. Voor een gerelateerde maar onderscheiden veiligheidsvraag — of spironolactongebruik is gekoppeld aan kankerrisico — is er een aparte pagina: is spironolacton gekoppeld aan een hoger risico op kanker. Algemene achtergrondinformatie over haargebonden aandoeningen en hun behandelingen is ook te vinden in de haar- en nagelarchief.