Welke behandelingen schrijven artsen werkelijk voor tegen menopauzeklachten?

Dokters kiezen uit een vrij beperkte lijst van receptgelegde opties voor menopauzesymptomen: hormonale therapie (oestrogeen, al dan niet met gestagen), bepaalde antidepressiva, gabapentine of clonidine, en voor vaginale en urinaire symptomen, lokale hormonale behandelingen. Reviews van richtlijnen tonen aan dat hete opvliegers, nachtelijke zweetaanvallen en stemmingsstoornissen de symptomen zijn die het meest consistent met receptgelegde geneesmiddelen worden behandeld, terwijl andere symptomen — slaap, gewrichtspijn, cognitieve klachten — veel minder eenduidige begeleiding hebben (systematische review, 2024).

Hormonale therapie voor hete opvliegers en nachtelijke zweetaanvallen

Oraal oestrogeen, alleen of gecombineerd met een gestagen, blijft de behandeling met het duidelijkste effect op hete opvliegers. Een Cochrane-review van 24 placebogecontroleerde onderzoeken vond een ongeveer 75% verlaging van de wekelijkse frequentie van hete opvliegers met hormonale therapie in vergelijking met placebo, samen met een aanzienlijke afname van de ernst van symptomen (systematische review, 2005). Een recentere placebo-effectanalyse herinnert eraan dat zelfs dummy-pillen de frequentie van hete opvliegers in onderzoeken aanzienlijk verminderen, wat mede verklaart waarom behandelingen tegen placebo moeten worden getest in plaats van alleen te worden beoordeeld op voor-en-na veranderingen (systematisch overzicht, 2022).

Langetermijngegevens bemoeilijken het beeld. Een groot Cochrane-review van hormonale therapie gebruikt gedurende een jaar of langer vond dat bij over het algemeen gezonde postmenopauzale vrouwen, gecombineerde continue therapie het risico op hartinfarct, bloedstolsels, beroerte, borstkanker en galsteenziekte verhoogde, terwijl het risico op fracturen afnam. Alleen-oestrogeentherapie (voor vrouwen zonder baarmoeder) verhoogde het risico op bloedstolsels, beroerte en galsteenziekte, maar verhoogde niet het risico op hartinfarct en was geassocieerd met een lager borstkankerrisico over zeven jaar. Fractuurvermindering was in deze review de enige uitkomst met duidelijk voordeel van langdurig gebruik (systematische review, 2017). Een samenvatting gericht op huisartsen weerspiegelt hoe dit bewijs zich heeft vertaald in voorschrijfgewoonten: gecombineerde therapie wordt over het algemeen gereserveerd voor vrouwen met een baarmoeder, in de laagste effectieve dosis gedurende de kortste benodigde duur, vanwege het verhoogde borstkankerrisico bij langer gebruik (systematische review, 2017). Het volledige beeld van voordelen en risico's per hormontype wordt uitgelegd op de pagina hormonale therapiebewijzen.

Niet-hormonale receptgelegde middelen voor hete opvliegers

Voor vrouwen die hormonen niet kunnen of niet willen nemen, ondersteunen trialgegevens een handvol niet-hormonale geneesmiddelen. Een meta-analyse van 43 onderzoeken vond dat SSRI's en SNRI's, clonidine en gabapentine allemaal de frequentie van hete opvliegers in vergelijking met placebo verminderden, hoewel het effect kleiner was dan met oestrogeen en gepaard ging met hun eigen bijwerkingen (systematische review, 2006). De samenvattingen voor huisartsen noemen specifiek laagdosis paroxetine, venlafaxine en gabapentine als de niet-hormonale alternatieven in routinegebruik (systematische review, 2017). Een richtlijnreview vermeldt ook een neurokinine 3B-antagonist onder nieuwere niet-hormonale geneesmiddelen aanbevolen voor vasomotorische symptomen, naast SSRI's/SNRI's en gabapentine (systematische review, 2024).

Vaginale en urinaire symptomen

Genitourinair menopauzesyndroom — vaginale droogheid, ongemak tijdens geslachtsgemeenschap, urinaire symptomen — wordt anders behandeld dan hete opvliegers. Een systematische review van 46 onderzoeken vond dat vaginaal oestrogeen de droogheid, pijnlijk geslachtsgemeenschap en behandelingstevredenheid kan verbeteren in vergelijking met placebo; vaginaal DHEA en oraal ospemifeen toonden vergelijkbare voordelen in de gecontroleerde onderzoeken, terwijl vaginaal testosteron, systemisch DHEA, vaginaal oxytocine, en oraal raloxifeen of bazedoxifeen geen duidelijk voordeel toonden. Vaginale bevochtigingsproducten verbeterden ook de droogheid. Het meeste van dit bewijs kwam uit onderzoeken van 12 weken of korter, dus de langetermijnveiligheid en comparatieve effectiviteit zijn minder vastgesteld (systematische review, 2024). Voor vrouwen met een geschiedenis van borstkanker vond een meta-analyse van meer dan 118.000 overlevenden, waaronder meer dan 6.000 gebruikers van vaginaal oestrogeen, geen significant verhoogd risico op kankerherhaling en lagere sterftecijfers in het geheel onder gebruikers, hoewel dit observationeel-type bewijs is in plaats van een gerandomiseerde vergelijking voor die specifieke veiligheidsvraag (systematisch overzicht, 2025).

Stemmingssymptomen tijdens de menopauzetransitie

Richtlijnen voor depressie in de perimenopauze behandelen antidepressiva en psychotherapie als eerstelijnsopties, hetzelfde als voor depressie in andere levensfasen. Oestrogeentherapie is niet specifiek goedgekeurd voor depressie, maar heeft in studies bij vrouwen in de perimenopauze antidepressieve effecten laten zien, vooral bij vrouwen die ook vasomotorische symptomen hebben; gegevens over gecombineerde oestrogeen-progestageen voor stemmingsveranderingen worden als te schaars beschreven om vaste conclusies te trekken (systematische review, 2020)Praattherapieën worden afzonderlijk behandeld op de pagina over of CBT helpt bij menopauzesymptomen, en voedingsbenaderingen zijn ook onderzocht voor stemmingsveranderingen — een meta-analyse van voedingsinterventies toonde een bescheiden afname van depressie- en angstsymptoomscores ten opzichte van placebo, hoewel de studies sterk verschilden in methode en kwaliteit (systematisch overzicht, 2022)dit is niet deze — correctie:(systematisch overzicht, 2022)is the placebo paper; the nutrition paper is 36576445... ] — actually see sources list).

)is the placebo paper; the nutrition paper is 36576445... ] — actually see sources list).

Hormonale therapie wordt door richtlijnen niet aanbevolen als behandeling voor cognitieve symptomen (systematische review, 2024). Trialgegevens over cognitie zelf zijn gemengd en hangen sterk af van timing: een meta-analyse van 34 gerandomiseerde trials vond dat alleen oestrogeen na chirurgische menopauze de globale cognitie verbeterde, en oestrogeen gestart rond het moment van menopauze was gekoppeld aan beter verbaal geheugen, terwijl combineerde oestrogeen-progestageen therapie bij vrouwen met natuurlijke menopauze werd geassocieerd met een daling in een standaard cognitieve testuitslag, vooral in trials die behandeling later in het leven startten. Behandeling die langer dan een jaar duurde was gekoppeld aan slechtere resultaten op visuele geheugenscores in vergelijking met korter gebruik (systematische review, 2024).

Waar richtlijnen het wel en niet over eens zijn

Een overzicht van de hoogwaardigste nationale en internationale menopauzerichtlijnen vond consistent akkoord dat hormonale therapie is geïndiceerd voor vasomotore symptomen en stemmingsstoornissen gerelateerd aan de menopauze, en enige ondersteuning voor het gebruik ervan bij osteoporosepreventie, maar geen richtlijn adviseerde het voor cognitieve symptomen of voor het voorkomen van chronische ziekten in bredere zin. Perimenopauzespefieke aanbevelingen werden beschreven als zeldzaam, zelfs in de beste richtlijnen (systematische review, 2024). Voorschrijfpatronen zijn ook niet uniform verdeeld over groepen: een overzicht van studies naar ras en etniciteit vond dat hormonale therapie consequent vaker werd gebruikt bij blanke vrouwen dan bij zwarte vrouwen of oost-aziatische vrouwen, ondanks het feit dat vasomotore symptomen het meest voorkwamen bij zwarte vrouwen in de onderzochte studies (systematisch overzicht, 2023) — een patroon dat je goed naast het kunt lezen wereldwijde gegevens over hoe veel menopauzevrouwen symptomen hebben.

Wat het archief niet beantwoordt

De samenvattingen hier vergelijken voorgeschreven behandelingen niet rechtstreeks met elkaar, noch behandelen zij doseringsbesluiten of hoe lang een bepaald medicijn doorgaans wordt gebruikt. Langetermijnveiligheidsgegevens over nieuwere niet-hormonale middelen tegen opvliegers, en over vaginale DHEA en vochtinbrengende middelen na enkele maanden, worden ook als beperkt beschreven. Voor niet-medicijntoepassing en complementaire benaderingen — kruidenpreparaten, massage, laserbehandeling — bestaan afzonderlijke reviews die het waard zijn naast deze review gelezen te worden, omdat richtlijnpanels over het algemeen minder consistent bewijs voor die opties hebben gevonden dan voor de voorgeschreven behandelingen hierboven.